Được sự giúp đỡ của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, năm 2016 Trung tâm Khuyến nông Bắc Giang phối hợp Trạm Khuyến nông Tân Yên triển khai Dự án xây dựng mô hình Liên kết nuôi cá rô phi theo VietGAP gắn với tiêu thụ sản phẩm nhằm từng bước giúp người dân thay đổi phương thức nuôi theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và bảo vệ môi trường, tạo ra sản phẩm đảm bảo an toàn thực phẩm, có tính cạnh tranh cao và gắn với tiêu thụ, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Chọn vùng nuôi tiềm năng

Tân Yên là huyện có lợi thế và tiềm năng về phát triển nuôi trồng thủy sản. Trong những năm gần đây UBND huyện đã chỉ đạo quyết liệt việc phát triển thủy sản tập trung, đến nay đã hình thành được 07 làng nuôi thủy sản tại các xã Ngọc Châu, Việt Lập và Song Vân, nâng tổng diện tích nuôi thủy sản của toàn huyện lên 1.310 ha. Trong đó 850 ha nuôi theo hình thức thâm canh với cơ cấu chính 70% cá rô phi đơn tính, còn lại 30% gồm các loài chép, trắm, trôi, chim, mè... Ước tính giá trị sản xuất thủy sản của huyện năm nay đạt trên 6.000 tấn, tương đương với giá trị kinh tế hơn 200 tỷ đồng. Tuy nhiên sản xuất thủy sản theo hướng VietGAP của huyện Tân Yên mới chỉ đạt 1,5-2% diện tích… chưa tương xứng với tiềm năng vùng.

Tháng 3/2016, Trung tâm Khuyến nông Bắc Giang phối hợp với Trạm Khuyến nông Tân Yên triển khai Dự án xây dựng mô hình nuôi cá rô phi theo VietGAP gắn với tiêu thụ sản phẩm. Người dân tham gia được hỗ trợ 100% giống, 30% vật tư gồm thức ăn và chế phẩm sinh học, tập huấn hướng dẫn quy trình kỹ thuật nuôi cá an toàn. Tổng quy mô thực hiện 03 ha tại hai xã Song Vân và Ngọc Châu - nơi có phong trào phát triển thủy sản mạnh nhất huyện, lãnh đạo xã quan tâm đến phát triển nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi cá rô phi thương phẩm theo VietGAP. Mặt khác các vùng nuôi cá đều nằm xa khu dân cư, có hệ thống cấp nước không bị ô nhiễm và nằm trong vùng trọng điểm phát triển thủy sản của huyện. Các hộ tham gia mô hình đều cam kết tuân thủ quy trình kỹ thuật của mô hình, có kinh nghiệm nuôi, vốn đầu tư lớn, đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận VietGAP, có các công trình phụ như kho thức ăn, kho vật tư, hệ thống thu gom và xử lý nước thải… Đây là những điều kiện thuận lợi để mô hình thực hiện đạt hiệu quả cao.

Sau gần 6 tháng nuôi, mô hình thu được tổng sản lượng 50,6 tấn, đạt năng suất trên 17 tấn/ha đem về doanh thu hơn 1,5 tỷ đồng, trừ toàn bộ chi phí thu lãi trên 97 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 10% so với mô hình nuôi cá rô phi thâm canh thông thường. Thành công của mô hình còn giúp người nuôi giảm tình trạng ô nhiễm môi trường, giảm thiểu hiện tượng bệnh trên cá nhờ 

hạn chế sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi trồng thủy sản, tạo sản phẩm sạch, an toàn vệ sinh thực phẩm, góp phần nâng cao đời sống, sức khỏe cho người tiêu dùng. 

Bà Đào Thu Phương – Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Tân Yên khẳng định, mô hình được triển khai phù hợp với điều kiện phát triển của huyện, đặc biệt đối với xã có phong trào chăn nuôi thủy sản tập trung như Ngọc Châu và Song Vân, góp phần tích cực trong việc tuyên truyền, vận động nông dân nuôi thủy sản theo hướng VietGAP và quản lý được dịch bệnh trong ao nuôi, do đó mô hình cần được nhân rộng. Nhằm khuyến khích người dân địa phương mở rộng phát triển thủy sản an toàn, đồng thời thực hiện Nghị quyết số 130 – NQ/TV về Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp hàng hóa trên địa bàn huyện, Đề án nâng cao chất lượng đàn thủy sản của tỉnh, UBND huyện Tân Yên xây dựng kế hoạch thực hiện phấn đấu đến năm 2020 diện tích nuôi thủy sản thâm canh theo VietGAP đạt 20-30%. Theo đó, hàng năm UBND huyện hỗ trợ kinh phí xây dựng mô hình thử nghiệm chế phẩm sinh học trong xử lý môi trường ao nuôi, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động chủ hộ nuôi cá theo hướng VietGAP, chủ động, tích cực ứng ụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thực hiện tốt việc kiểm soát giống, vật tư đưa vào sản xuất.

Sản xuất hàng hóa gắn với tiêu thụ, hướng tới xuất khẩu

Một điểm mới của mô hình liên kết nuôi cá rô phi theo VietGAP gắn với tiêu thụ là toàn bộ sản phẩm mô hình được một doanh nghiệp trên địa bàn huyện Tân Yên ký hợp đồng thu mua để cung cấp cho một số chợ đầu mối trong vùng. Đây không chỉ là tin vui cho 04 hộ tham gia mô hình mà còn là tín hiệu vui cho người nuôi cá của huyện Tân Yên và tỉnh Bắc Giang nói chung, đã giải quyết được một khó khăn lớn là vấn đề thị trường đầu ra, ổn định giá cả cho người sản xuất, tránh tình trạng bị tư thương ép giá dẫn đến hiệu quả kinh tế thấp và giảm diện tích sản xuất nông nghiệp.

Để đánh giá về tính ứng dụng của mô hình, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và PTNT Vũ Đình Phượng có buổi kiểm tra thực tế, bước đầu nhận xét mô hình triển khai tốt, phù hợp với điều kiện của địa phương và định hướng phát triển thủy sản của tỉnh, góp phần thực hiện thành công mục tiêu Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh giai đoạn 2016-2020.

Được biết, hiện nay phong trào nuôi thủy sản của tỉnh Bắc Giang đang phát triển mạnh. Trong 03 năm liên tiếp gần đây, Bắc Giang luôn là tỉnh đứng đầu trong số 14 tỉnh trung du miền núi phía Bắc, riêng năm 2016 sản lượng thủy sản toàn tỉnh ước đạt 38.900 tấn. Trong đó sản lượng cá rô phi chiếm trên 30% và là một trong những đối tượng thủy sản chủ lực của tỉnh. 

Hàng năm, Sở Nông nghiệp và PTNT tỉnh Bắc Giang chỉ đạo các đơn vị chuyên môn như: Chi cục Thủy sản, Trung tâm Khuyến nông, Phòng Nông nghiệp và PTNT các huyện, thành phố xây dựng, triển khai mô hình nuôi cá an toàn sinh học, hình thành khu nuôi thâm canh và bán thâm canh, khu sản xuất hàng hóa tập trung ở các huyện Tân Yên, Việt Yên, Lạng Giang, Yên Dũng và thành phố Bắc Giang. Song thực tế hiện nay, bà con nuôi cá trên địa bàn tỉnh còn chưa nhận thức rõ tầm quan trọng của sản xuất thủy sản theo hướng an toàn, theo VietGAP, sản xuất chủ yếu vẫn dựa vào kinh nghiệm, chú trọng vào số lượng và sản lượng đầu ra mà chưa thực sự chú ý làm thế nào để phát triển thủy sản bền vững, bảo đảm chất lượng sản phẩm an toàn. Bên cạnh đó, người tiêu dùng chưa nhận biết được sản phẩm cá sạch và cá không sạch, giá trị cá sạch gần như bằng giá trị cá không sạch. Trong khi đó để sản xuất cá bảo đảm chất lượng và an toàn lại đòi hỏi người nuôi phải tuân thủ quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Đây là nguyên nhân khiến người sản xuất chưa chú trọng tới kỹ thuật nuôi theo VietGAP.

Mặt khác, vấn đề liên kết trong tiêu thụ thủy sản chủ yếu hiện nay vẫn là thông qua các thương lái trong và ngoài tỉnh, sự liên kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp rất hạn chế.

Ngày 19/4 vừa qua, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang phê duyệt Đề án phát triển nuôi thủy sản tập trung đạt tiêu chuẩn VietGAP trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016-2020. Nội dung của Đề án xây dựng 18 vùng nuôi thủy sản tập trung với diện tích 150 ha đạt tiêu chuẩn VietGAP, hỗ trợ tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ xúc tiến thương mại, tiêu thụ sản phẩm, tham quan, học tập, thông tin tuyên truyền. Riêng năm 2017 mục tiêu về diện tích thủy sản VietGAPcủa tỉnh  là 400 ha.

Đây là một hướng đi mới cho ngành thủy sản của tỉnh Bắc Giang. Tuy nhiên để phát triển thủy sản thành hàng hóa gắn với tiêu thụ, hướng tới xuất khẩu, trong đó có cá rô phi, đòi hỏi phải có sự tham gia phối hợp đồng bộ ở tất cả các khâu từ đầu tư quy hoạch hệ thống hạ tầng thiết yếu ở các vùng nuôi và sản xuất giống tập trung đến kiểm soát tốt chất lượng các vật tư đầu vào và lựa chọn con giống, trong đó ưu tiên đầu tư nghiên cứu phát triển con giống chất lượng cao, sinh trưởng nhanh, chống chịu dịch bệnh tốt. Trong quá trình nuôi, tùy theo điều kiện từng vùng mà áp dụng công nghệ nuôi mới, thân thiện với môi trường. Đối với cá rô phi để tăng năng suất và sản lượng cần ứng dụng quy trình nuôi ít thay nước, kết hợp sử dụng vi sinh vật có lợi để xử lý chất thải cải tạo môi trường. Khuyến khích việc liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm hoặc hình thành hợp tác xã, tổ hợp tác xã… vừa tiện áp dụng quy trình kỹ thuật nuôi theo VietGAP vừa thuận cho việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm và xây dựng thương hiệu đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Được biết, Dự án xây dựng mô hình liên kết nuôi cá rô phi đơn tính theo VietGAP do Ths.Kim Văn Tiêu – Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc Gia làm chủ nhiệm. Năm 2016 Dự án được triển khai tại 05 tỉnh gồm Bắc Giang, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hóa và Nghệ An, trong đó Bắc Giang là tỉnh triển khai năm đầu tiên nhưng đã tạo được niềm tin với bà con nông dân địa phương. Hy vọng rằng, Dự án sẽ tiếp tục được Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp triển khai ở những năm tiếp theo nhằm nhân rộng mô hình, góp phần tích cực vào sự nghiệp phát triển thủy sản của tỉnh Bắc Giang, thực hiện thành công các mục tiêu của Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh giai đoạn 2016-2020.

Thanh Phúc

Trung tâm Khuyến nông Bắc Giang